pag1-inleiding | pag2-'mijn tijd' | pag3-heden | Fela | muziek
Eerst moet ik maar 's uitleggen wat ik onder afrikaanse muziek versta, want daarover zijn de meningen nogal verdeeld. De één zal alle 'zwarte' muziek afrikaanse muziek noemen, de ander vindt alle jazz en alle derivaten daarvan 'afrikaans', er is ook een grote groep mensen die alleen de 'rootsmuziek' die de laatste jaren nogal in de mode is de ware afrikaanse muziek vindt, met autentieke en acoustische instrumenten.
Zodra er een synthesizer of een elektrische gitaar te horen is dan is het die mensen een gruwel en is de muziek gecorrumpeerd en voor westerse oren geschikt gemaakt.
Van mij mag je vinden wat je wilt, maar die laatste groep puristen daar heb ik nogal grote moeite mee. Zij zijn het volgens mij die zich schuldig maken aan 'cultureel kolonialisme', ze hebben een beeld van de primitieve inboorling die bij z'n kampvuurtje z'n liedje doet en z'n dansjes, en dat beeld moet als levend monument in stand gehouden worden. Het idee van de safari-tourist die een groepje inlanders bekijkt die hun volksdansjes uitvoeren met trommels en rieten rokjes, waarna de uitvoerenden zich omkleden en de fooitjes uitgeven in de lokale disco waar ze dansen op bongo flava, afrobeat en hiphop.
Het is natuurlijk prima dat de oude 'rootsmuziek' nog gedocumenteerd wordt. Zoals vader en zoon Lomax het platteland van Amerika afreisden om opnamen te maken van deltablues, cajun, hillbilly en allerlei roots-muziek, zo zijn mensen als Ry Cooder, Bob Brozman, Taj Mahal en Bill Laswell in Afrika op ontdekkingsreis gegaan. Ry Cooder heeft Midden-Afrika afgereisd op zoek naar de roots van de 'Mali-blues', wat geresulteerd heeft in prachtige opnamen en een grote belangstelling voor het genre. En zo'n Ali Farka Touré speelde vaak akoestisch, gewoon omdat hij geen zin had om z'n boerderij te verlaten en daar geen elektriciteit was.
Maar als er een generator of een andere stroomvoorziening was dan mocht ie graag de stekker er in steken. Die akoestische, traditionel muziek is niet hèt geluid van Afrika, het is één van de vele geluiden van Afrika.
|
Zo ver is het al gekomen, de muziekindustrie heeft alle aandacht voor 'wereldmuziek' die kant op gestuurd dat Afrika precies past in het beeld van de steentijd-cultuur, en als het genre uitgemolken is wordt er af en toe een 'vernieuwing' doorgevoerd om de consumptie niet te laten stagneren. Maar het moet wel zo lang mogelijk zo kaal en dus zo goedkoop mogelijk. Net zoals trouwens de funkmuziek is uitgekleed, van de supergroepen met blazers en uitgebreide ritmesectie, zoals EWF, Ohio Players etc. naar de arrenbie van nu met een ritmebox, een synthesizer en hier en daar een sample uit de old-school tijd. Als 'Rise' van Herp Albert gedraaid wordt dan wordt er gezegd dat het de instrumentale versie van 'Hypnotize' van Notorious B.I.G. is, of zelfs dat het gepikt is van Hypnotize....
En ik wil zelfs nog verder gaan, de elektrische gitaar werd aanvankelijk in de jazz-muziek gebruikt, in de jaren '50 ook in highlife en juju, met z'n steeds repeterende gitaarrifjes, en is juist door de Afrikanen, West-Indiërs etc. Naar Londen en Parijs gebracht, net zoals bij ons de beat- en r&b-groepen zoals de Golden Earring het kunstje afkeken van de Indo's, Eddy Christiani van de Hawai-muziek etc.
Gasten zoals Fela Kuti die eind jaren '50 naar Engeland kwamen en daar hun highlife-bandjes begonnen, die hebben de elektrische gitaar naar Europa gebracht, het zijn niet de Europeanen die nu met hun 'ontwikkelingshulp' groepen als Tinariwin de 'moderne tijd' in leiden.
Ik bedoel maar dat de mensen die vinden dat muzikanten zich bij hun etnische roots moeten houden dat dan ook voor de Europese muziek moeten laten gelden. Ik zou eigenlijk niet weten wat 'echte' Nederlandse muziek is trouwens, daar krijgen die Wilderianen en Tonners het nog moeilijk mee, als ze zo trots op hun eigen cultuur zijn moeten ze die cultuur natuurlijk ook kunnen duiden... De verschillende soorten populaire afrikaanse muziek worden vaak met 'fusion' aangeduid om een onderscheid te maken met 'roots'-muziek, maar dan kan je alle pop, rock en jazz hier ook wel fusion noemen want het zijn allemaal mengvormen die ver af staan van de oorspronkelijke, van vreemde smetten vrije nederlandse muziek, hoe dat dan ook ooit geklonken mag hebben.
| Zoiets misschien? Al klinkt dit wel weer erg duits, ik vrees dat we net als 19e eeuwse nationalisten en zionisten een revisionistisch nationaal cultureel erfgoed moeten herscheppen... |
Fela Kuti zei dat elke muziek waar een drummer aan te pas kwam afrikaanse muziek was, zover wil ik niet gaan. Ik 'beperk' me tot muziek van muzikanten uit Afrika afkomstig, of ze tegenwoordig in Frankrijk, Amerika of Engeland wonen doet er niet toe, ook waar het opgenomen is niet, want veel muziek wordt in Parijs en Brussel opgenomen.
Ik ga ook geen etiketjes ophangen van dit is soukous, rumba, highlife, juju, whatever, als King Sunny Adé de 'koning van de juju' genoemd wordt dan zal dat wel juju zijn, maar al die genres lopen door elkaar, grofweg kent de Oost-Afrikaanse muziek wat meer Indische invloeden, de (hier nauwelijks aan bod komende) Noord-Afrikaanse muziek arabische invloeden etc. Er zijn sommige dingen die in alle genres veel voorkomen: het koor, dat een vraag- en antwoord-spel speelt met de leider, de vaak repeterende notenreeksen, meestal gespeeld door een elektrische gitaar, maar ook dat zijn geen wetmatigheden. De nieuwe generatie is gek met hiphop, en dat kan ook verschillen van een duidelijk Afrikaanse variant tot gangsterrap die zich alleen maar in de taal onderscheidt van het amerikaanse voorbeeld. En niet alleen tussen landen zijn de grenzen vaag, van oudsher is er een levendige kruisbestuiving tussen Afrikaanse en Caraïbische en Braziliaanse muziek, dus merengue, reggae, calypso etc., het duikt ook allemaal in afrikaanse muziek op.
hierboven wat voorbeelden van de afrikaanse muziek 'uit mijn tijd', begin /halverwege de jaren '80, toen er in Nederland meer belangstelling voor kwam.
Een land als Ghana is een goed voorbeeld van de ups en downs van de afrikaanse muziek. Ooit bakermat van de 'highlife', met een rijke muziekcultuur, wat in jaren van crisis en instabiliteit weer helemaal ingezakt is met een exodus van de belangrijkste muzikanten, nu weer uit het dal aan het kruipen met de 'hiplife', een mix van hiphop en highlife.
De tweede wereldoorlog was een belangrijke katalysator, veel afrikaanse soldaten werden ingezet in Europa en deden daar invloeden van jazz en swingmuziek op, britse en amerikaanse soldaten werden in Afrika gelegerd, en uit die kruisbestuiving ontstond de highlife-muziek. In de jaren 50 en 60 ten tijde van de dekolonisatie onstond er een levendige clubscene, iedereen was vervuld van hoop en vol verwachting, amerikaanse soulartiesten als Wilson Picket, Jimmy Cliff en Ike en Tina Turner zochten hun 'roots'op, deden hun invloeden op, gaven concerten en beïnvloedden daarmee weer de lokale muziek, wat resulteerde in de 'afrorock'van Osibisa etc.
Hier een mix van muziek uit die tijd (niet alleen Ghanees, maar West-Afrikaans i.h.a.)
Op deze site de playlist en meer mixen en muziek-weetjes (allerlei genres)
De onafhankelijkheid bleek toch niet de zegeningen te brengen die verwacht waren, de koloniale structuren bleven bestaan, Afrika bleef een wingewest waar de bevolking geen profijt heeft van de rijkdommen die het voortbrengt. (Congo bijvoorbeeld is het 'rijkste land van de wereld' als je kijkt naar de grondstoffen en de vruchtbare grond, terwijl de bevolking tot de armste, het meest door oorlogen geplaagde van de wereld behoort.) De nieuwe machthebbers namen de rol over van de oude koloniale heersers, en werden de stromannen van de zelfde bedrijven die van oudsher het land exploiteerden. Dat ontaardde in series coups en burgeroorlogen, niet alleen in Ghana, maar over het hele continent, zoals in buurland Nigeria het Biafra-drama.
Dan waren het partijen die claimden te strijden voor de bevolking, dan weer opportunisten die zelf van de taart wilden snoepen. En de idealist van gister kan zomaar veranderen in de zelfverrijkende despoot van vandaag, kijk maar naar Zimbabwe. De koude oorlog deed er nog een schepje bovenop, etnische spanningen werden opgerakeld, de Amerikanen steunden de neokolonialen, de Russen de andere kant, en alle partijen werden (in ruil voor de bodemschatten) naar hartelust bewapend, allerlei landen deden aan 'ontwikkelingshulp', wat in praktijk er op neer kwam dat de economische belangen van de 'donoren' veilig gesteld werden. En nog steeds, nu zijn het landen als China en Korea die Afrika 'ontwikkelen'.
In Ghana leidde dat alles tot politieke instabiliteit, begin jaren 80 was er een paar jaar een avondklok, wat natuurlijk de doodsteek was voor de clubscene. Op luxe goederen (zoals muziekinstrumenten) moest 160% importheffing betaald worden, de muzikanten vluchtten in grote getale naar Europa, wat ook verklaart waarom er hier opeens zoveel afrikaanse muziek opdook.
Nu keert de rust weer een beetje terug, hoewel er aan de onderliggende structuren nog weinig veranderd is, maar er wordt weer muziek gespeeld en opgenomen, maar de highlife en daaruit voortkomende stromingen zijn de nek omgedraaid.
Grofweg zijn er in Ghana nu drie stromingen: de hiphop en andere 'digitale' muziek voor de jeugd (voor Ghana is dat vooral 'hiplife'), door gospel geïnspireerde religieuze muziek (in andere landen waar de bevolking overwegend islamitisch is, is dat op arabische invloeden geënte muziek) en de folkloristische rootsmuziek, voortgekomen uit de toeristenindustrie.
delen van bovenstaande tekst zijn een samenvatting van deze (engelse) tekst.
En als een stelletje punks of alternativo's op zo'n manier hun ketelmuziek zou brengen zou ik het waarschijnlijk nog leuk vinden ook, maar de hele presentatie van deze groep vindt ik van een stuitend cynisme getuigen.
In Congo is al jaren een burgeroorlog gaande, daarvoor is het eerst systematisch door de Belgen leeggeplunderd waarna Mobutu het zelfde kunstje mocht opvoeren. Na de Belgen is er nog 5 jaar sprake geweest van een echt onafhankelijke staat, maar de premier Lumumba verdween door een één tweetje van de Belgen en de CIA (volgens de geruchten opgelost in zoutzuur), waarna Mobutu in het zadel geholpen werd door de CIA en de buitenlandse mijnbouwbedrijven weer vrij spel hadden.
En dan moet in zo'n land ragvol met de duurste metalen, diamanten en andere grondstoffen de bevolking zichzelf behelpen met schroot, wat vervolgens ook nog tot attractie verheven wordt...
Mobutu is verdreven, maar al meer dan 25 jaar is er een 'vergeten oorlog' gaande die meer slachtoffers heeft geëist dan alle andere oorlogen, inclusief de honderdduizenden doden van de etnische spanningen in buurland Ruanda, bij elkaar. De spanningen in Ruanda (en Burundi) hebben trouwens ook weer te maken met de misère in Congo.
Konono N°1 dus, ooit zal het uit noodzaak geboren zijn, maar toen bleek dat ze in Europa volle zalen trokken met hun uitdragerij is dat imago zorgvuldig gecultiveerd. 'Kijk die zwartjes toch 's leuk met dat oud ijzer rommelen', ik vind het ramptoerisme.
Hier een paar foto's die de triestigheid illustreren, en hieronder een filmpje.
Tot slot nog een filmpje van Mali-blues-legende Ali Farka Touré, beetje jammer van die tekst er doorheen, maar het gaat uiteindelijk om de muziek, en één van zijn zoon Vieux Farka Touré, met het nummer 'Ai Du' van z'n ondertussen overleden vader, gespeeld op diens gitaar. (beetje rare naam, wie noemt z'n zoon nou 'ouwe'?)
Farka, 'de John Lee Hooker van Afrika' had veel succes in binnen- en buitenland, vooral na het verschijnen van z'n albun opgenomen met Ry Cooder. Hij wou echter niet voor langere tijd z'n rijstplantage achterlaten, dus als er iets opgenomen moest worden dan moesten ze maar naar hem toe komen, met vrachtwagens met generatoren en een mobiele studio. In 2004 werd hij burgemeester van z'n dorp Niafunké, wat ook de titel van één van z'n platen is. Hij kocht onder andere een aantal generatoren om de bevolking van stroom te voorzien. In 2008 nam hij z'n laatste plaat op, 'Savane', en kort na het voltooien van de opnames overleed hij aan botkanker, op het hoogtepunt van z'n roem.
Deze pagina's zijn nooit compleet, daarvoor is Afrika veel te groot. Maar ik hoop dat ze er aan bijdragen dat mensen inzien dat Afrika meer is dan honger en ellende, bij dat beeld is het continent zelf ook niet gebaat, en meer muziek voortbrengt dan de folklore-geluiden van de toeristen-safari. Hoe interessant die ook mogen zijn, en hoe spijtig sommige mensen dat ook mogen vinden. Maar je kan andere mensen niet je smaak opleggen en verwachten dat ze daar in de historie blijven leven (of zelfs teruggaan) terwijl wij vrolijk verder gaan in de tijd. Bovendien wordt door die moderne tijd ook al die museum-muziek voor het nageslacht vastgelegd.
Een mooie site is deze, met een schat aan opnamen, oud en nieuw, en allemaal mp3, dus je kan ze nog downloaden ook....
Bij m'n 'ontdekkingsreis' kwam ik er achter dat reggae ook ontzettend populair is in Afrika, Bob Marley is nog altijd een idool, en er wordt ook veel reggae in Afrika gemaakt. Daarvan is hier eigenlijk alleen Alpha Blondy bekend. Reggae (en dancehall, en al die andere afsplitsingen daarvan) mag iets van Jamaica zijn, de banden tussen Jamaica (en andere Caraïbische eilanden) en Afrika zijn van oudsher erg hecht, en de wederzijdse beïnvloeding ook. Ik had dus wat meer reggae tussen de muziek mogen zetten, maar het is natuurlijk ook een beetje de afrikaanse muziek naar mijn smaak, vooral die op de volgende pagina....
het verhaal gaat verder op de volgende pagina
hier de muziek van deze pagina